تشریح مرز میان نگرانی طبیعی بارداری و اختلال اضطرابی / نقش کلیدی همسر در سلامت روان مادران باردار

عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی همدان با تشریح تفاوت میان اضطراب طبیعی دوران بارداری و اختلال اضطرابی که نیازمند مداخله تخصصی است، گفت: شدت، تداوم و میزان تأثیر اضطراب بر عملکرد روزمره مادر از مهم‌ترین شاخص‌های تشخیص این دو وضعیت از یکدیگر است.

دکتر مرضیه عفت‌پناه در گفتگو با خبرنگار فردای اظهار داشت: اختلال اضطراب را می‌توان با چند ویژگی از اضطراب عادی تشخیص داد، همه افراد در زندگی اضطراب طبیعی را تجربه کرده‌اند و تا حدودی میزان طبیعی آن را می‌شناسند.

وی عنوان کرد: زمانی که شدت اضطراب از حد معمول بیشتر شود و فرد احساس کند نگرانی او فراتر از شرایط عادی است، این موضوع می‌تواند نشانه‌ای برای بررسی بیشتر باشد.

این متخصص روان پزشکی با بیان اینکه شدت و تداوم اضطراب از مهم‌ترین نشانه‌های اختلال اضطرابی محسوب می‌شود، افزود: مادران باردار در برخی شرایط مانند انجام سونوگرافی، تجربه برخی علائم جسمی یا نگرانی درباره سلامت جنین ممکن است به‌طور طبیعی دچار استرس شوند، اما زمانی که این اضطراب به شکل مداوم ادامه پیدا کند، می‌تواند نگران‌کننده باشد و نیاز به بررسی تخصصی داشته باشد.

دکتر عفت پناه ادامه داد: یکی دیگر از شاخص‌های مهم در تشخیص اختلال اضطراب، میزان کنترل‌پذیری آن است، اگر مادر باردار احساس کند اضطراب او در روزهای آینده تشدید می‌شود یا توان کنترل آن را ندارد، بهتر است برای دریافت کمک‌های تخصصی به مشاور یا روان‌پزشک مراجعه کند.

وی افت عملکرد روزمره را از نشانه‌های مهم اختلال اضطراب دانست و تصریح کرد: افت عملکرد معمولاً مرز میان اضطراب طبیعی و اختلال اضطرابی را مشخص می‌کند. اگر اضطراب به حدی برسد که مادر نتواند فعالیت‌های روزمره خود را انجام دهد، روابط او با همسر و اعضای خانواده دچار اختلال شود، خواب و بیداری او به‌هم بریزد یا نتواند مراقبت‌های دوران بارداری را به‌درستی انجام دهد، در چنین شرایطی لازم است فرد برای دریافت کمک تخصصی اقدام کند.

عضو هئیت علمی دانشگاه علوم پزشکی همدان با اشاره به نگرانی برخی مادران درباره تأثیر اضطراب بر جنین گفت: به طور کلی رابطه علت و معلولی مستقیمی که نشان دهد استرس و اضطراب مادر به‌تنهایی باعث ایجاد اختلالات روانی در نوزاد می‌شود، ثابت نشده است، با این حال تحقیقات نشان می‌دهد اضطراب و استرس شدید می‌تواند با پیامدهایی مانند وزن کم نوزاد هنگام تولد یا زایمان زودرس ارتباط داشته باشد.

دکتر عفت پناه افزود: اختلالات اضطرابی تا حدی زمینه ژنتیکی دارند؛ بنابراین اگر پدر یا مادر سابقه اختلالات اضطرابی داشته باشند، احتمال بروز این اختلالات در فرزند نیز بیشتر می‌شود، اما صرف تجربه استرس در دوران بارداری به‌تنهایی موجب ابتلای کودک به اختلالات روانی نمی‌شود.

این عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی همدان با تأکید بر اهمیت سلامت روان والدین پس از تولد نوزاد خاطرنشان کرد: یکی از مهم‌ترین عوامل در سلامت روان کودک این است که دوران کودکی و نوجوانی خود را در چه فضای روانی در خانواده سپری می‌کند،هرچه سلامت روان والدین بیشتر باشد، احتمال برخورداری فرزند از سلامت روانی نیز افزایش می‌یابد.

عفت پناه ادامه داد: والدینی که نگران سلامت روان فرزند خود هستند، ابتدا باید به سلامت روان خود توجه کنند و اگر مشکلی دارند برای اصلاح آن اقدام کنند،این موضوع می‌تواند مؤثرترین راه برای مراقبت از سلامت روان فرزند باشد و در صورت مشاهده علائم در کودک نیز باید از روان‌شناس یا متخصصان این حوزه کمک بگیرند.

دکتر عفت‌پناه درباره مصرف داروهای روان‌پزشکی در دوران بارداری نیز گفت: تعداد داروهایی که مصرف آن‌ها در دوران بارداری به طور مطلق ممنوع است محدود بوده و پزشکان به‌خوبی از آن‌ها آگاهی دارند. در بسیاری از موارد و با توجه به ارزیابی شرایط بیمار، می‌توان از برخی داروهای حوزه روان‌پزشکی با نظر پزشک استفاده کرد.

وی همچنین به نقش مهم همسر در حمایت روانی از مادر باردار اشاره کرد و افزود: پدر خانواده در این دوران می‌تواند نقش بسیار مهمی در حفظ سلامت روان همسر خود ایفا کند، ایجاد نظم در برنامه‌های روزمره مانند زمان خواب و بیداری و وعده‌های غذایی، کاهش بی‌نظمی‌های ناشی از شرایط کاری، برنامه‌ریزی برای فعالیت‌های تفریحی ساده مانند پیاده‌روی یا طبیعت‌گردی و دوری از اخبار و مسائل استرس‌زا از جمله اقداماتی است که می‌تواند به کاهش استرس مادر کمک کند.