خانه‌تکانی مسئولانه؛ تمرینی برای مدیریت پایدار مصرف آب

مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب استان همدان، در یادداشتی با اشاره به افزایش مصرف آب در ایام خانه‌تکانی، بر ضرورت مدیریت هوشمندانه مصرف و پرهیز از هدررفت آب شرب تأکید کرد و مشارکت آگاهانه شهروندان را شرط تحقق پایداری منابع آبی استان دانست.

به گزارش فردای همدان، با فرارسیدن روزهای پایانی سال و سنت ارزشمند خانه‌تکانی، شاهد افزایش محسوس مصرف آب در بخش خانگی هستیم؛ افزایشی که اگر بدون مدیریت و آگاهی رخ دهد، می‌تواند فشار مضاعفی بر منابع محدود آب وارد کند. این در حالی است که استان همدان در اقلیم نیمه‌خشک قرار دارد و تأمین آب شرب پایدار، مستلزم برنامه‌ریزی دقیق، مدیریت تقاضا و مشارکت آگاهانه شهروندان است.

از نگاه علمی، مهم‌ترین چالش امروز حوزه آب نه صرفاً تأمین، بلکه مدیریت مصرف است. تجربه جهانی نشان می‌دهد که در مناطق دارای تنش آبی، اصلاح الگوی مصرف می‌تواند تا ۳۰ درصد از فشار بر منابع را کاهش دهد؛ رقمی که معادل توسعه یک منبع جدید تأمین آب، اما با هزینه‌ای بسیار کمتر و پایداری بیشتر است.

خانه‌تکانی اگرچه یک رفتار فرهنگی مثبت است، اما استفاده نادرست از آب به‌ویژه شست‌وشو با شلنگ‌های باز، آبگیری‌های مکرر و شست‌وشوی پیوسته سطوح، سبب هدررفت حجم قابل‌توجهی از آب تصفیه‌شده‌ای می‌شود که برای تولید هر مترمکعب آن، هزینه‌های سنگین انرژی، انتقال، تصفیه و نگهداری شبکه صرف شده است.

چرا صرفه‌جویی در این ایام اهمیت دوچندان دارد؟

تولید آب سالم تنها برداشت از منابع نیست؛ بلکه فرایندی شامل پمپاژ، تصفیه چندمرحله‌ای، کنترل کیفیت و توزیع در شبکه‌ای گسترده است بنابراین آب شرب، محصولی پرهزینه و فناورانه بوده و هر لیتر مصرف بی‌رویه، اتلاف مستقیم سرمایه ملی است.

همچنین در روزهای اوج خانه‌تکانی، مصرف لحظه‌ای آب می‌تواند چند برابر میانگین شود و این نوسان، مدیریت فشار شبکه و ذخایر مخازن را با چالش مواجه می‌سازد چون افزایش ناگهانی مصرف، پایداری شبکه را تهدید می‌کند.

از طرفی بخشی از آب استان از سفره‌های زیرزمینی تأمین می‌شود و برداشت بیش از حد، افت سطح آبخوان‌ها و کاهش کیفیت منابع را به دنبال دارد.

خانه‌تکانی با رویکرد مدیریت مصرف؛ راهکارهای علمی و کاربردی

استفاده از سطل و طی به جای شست‌وشوی مستقیم با شلنگ، به‌کارگیری سرشیرهای کاهنده و نازل‌های پرفشار که با حفظ کارایی، دبی آب را کاهش می‌دهند، شست‌وشوی حیاط و سطوح فقط در صورت ضرورت و با حداقل آب، جمع‌آوری آب‌های قابل استفاده مجدد (مانند آب شست‌وشوی اولیه) برای نظافت ثانویه، انجام نظافت به‌صورت مرحله‌ای برای جلوگیری از باز ماندن طولانی‌مدت جریان آب، اطمینان از سلامت شیرآلات و استفاده از روش‌های نوین نظافت (دستمال‌های میکروفایبر و مواد شوینده استاندارد) که نیاز به آبکشی مکرر را کاهش می‌دهند، منجر به مدیریت مصرف آب در روزهای خانه‌تکانی می‌شود.

مدیریت مصرف؛ مشارکت اجتماعی برای امنیت آبی

امروزه در ادبیات تخصصی مدیریت منابع آب، مفهوم «حکمرانی مشارکتی آب» به این معناست که پایداری منابع، تنها با اقدامات فنی دستگاه‌های اجرایی محقق نمی‌شود، بلکه رفتار مصرف‌کننده، حلقه نهایی و تعیین‌کننده این زنجیره است. هر شهروند، در واقع یک «مدیر مصرف» در مقیاس خانواده محسوب می‌شود.

خانه‌تکانی می‌تواند از یک فعالیت صرفاً خدماتی، به یک پویش فرهنگی برای احترام به آب تبدیل شود؛ پویشی که پیام آن، استفاده به‌اندازه، مسئولانه و آگاهانه از این سرمایه حیاتی است.

شرکت آب و فاضلاب استان همدان با تکیه بر رویکردهای علمی، توسعه زیرساخت‌ها و ارتقای کیفیت خدمات، تلاش می‌کند تأمین آب پایدار را تضمین کند؛ اما تحقق این هدف بدون همراهی مردم میسر نخواهد بود. یقین داریم شهروندان فهیم استان، همان‌گونه که در حفظ سنت‌های ارزشمند پیشگام هستند، در صیانت از منابع آب نیز نقش‌آفرینی خواهند کرد.

خانه‌تکانی امسال را با «مصرف هوشمندانه آب» آغاز کنیم؛ زیرا آینده آبی استان، از تصمیم‌های امروز ما شکل می‌گیرد.

فرهاد بختیاری‌فر، مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب استان همدان